1.1 Siyasi-yasal Düzenlemeye Neden

Hedefler:

• Çevresel politikasını ve hukukunu neyin tanımladığını ve hedeflerinin ve sorumluluklarının neler olduğunu anlamak,
• Çevresel hukukun sorumlu olduğu farklı alanları ve sorunları tanımlamak,
• Devletin çevresel sorularını düzenleme görevine çevresel hukukun katkısını genel olarak tartışmaktır.

Modern toplumlarda barış içinde bir arada var olmak, çatışan çıkarlar arasında politik müzakere gerektirmekte ve bu nedenle de güvenilir ve tutarlı yasal bir düzene ihtiyaç duyulmaktadır. Hukuk, meşru bir siyasi eylemin aynı zamanda hem sonucu hem de koşuludur. Uygulamalı hukuk, her zaman toplumda egemen olan ahlaki değerlerden etkilenmektedir. En önemlisi de, hukuk, tarafların farklı iddialarla birbirleriyle karşı karşıya geldiği vakaların kararı ya da tahkim kararı için temel teşkil etmektedir.

Bu, doğal kaynakların kullanımının yanı sıra insan dışındaki varlıkların işleyişindeki çelişki yada zarar verici davranışlar/durumlar için de geçerlidir. Bu nedenle, 20. yüzyılda ayrı bir çevre mevzuatı oluşturulmuştur. Bu mevzuat, doğaya olan sosyal müdahalenin artan boyutunu dikkate almaktadır. Medeniyetlerin genişlemesi nedeniyle çevre daha nadir hale gelmektedir ki bunun sonucu olarak bitkilerin ve hayvanların (ve böylece de kendilerinin) doğal yaşam alanı yok olma tehlikesindedir. Bundan dolayı siyaset ve hukukun da geniş bir toprak ekimi, bozulma ve yıkımdan doğayı koruması istenmektedir ki bu da birçok toplumsal öncünün yararlanmak için birbiriyle yarıştığı bir durumdur.

Doğal dünya ve ekoloji üzerine daha etkili bir politik görev, özellikle toplumun ekolojik bilincinin artmasına ve toplum yararına hayvanların ve bitkilerin artan değerinin farkında olmaktır. Doğayı ve çevreyi koruma, ekonomik teşvik ya da sosyal adaletin sağlanması ile eşit bir öneme sahip olarak görülen bir kamu görevi haline gelmiştir. Sonuç olarak, çevre hukuku da hukuk sistemi içinde giderek artan önemli bir yere sahiptir. Çevre etiği değerlerinin çevre hukukunun oluşturulmasına dâhil edilmesi nedeniyle, çevre etiği de çevre hukukunun oluşturulmasında değerlendirilmiştir. Şu andan itibaren modern toplumlardaki çevre etiği taleplerinin uygulanması, çevre hukukunun somutlaştırılmasına ve etkililiğine bağlıdır.

Bu arada, doğrudan bir çevre hukukundan bağımsız olan ya da en azından çevresel yasal konular ve hükümlerce ortaklaşa belirlenen sayısız yönetmelik bulunmaktadır. Örneğin;

• Emisyonlar veya balık stoklarıyla ilgili kritik değerlerin belirlenmesi,
• Su lisanslarının tahsisi,
• Gelişim ya da tarım alanlarının serbest bırakılması,
• Baraj, köprü ya da havaalanı inşasına ya da nehir yataklarının (kanal açma) değiştirilmesine, atık bertaraf alanlarının kurulmasına, işletme kurmaya veya enerji üretimine izin verme

Çevreye ya da ekosisteme bir şekilde müdahalede bulunan hemen hemen bütün insan faaliyetleri, yasal çevre sorularını gündeme getirme ve yasal çevre düzenlemeleri gerektirme potansiyeline sahiptir.

Genel olarak politik-yasal düzenleme ya da çevre hukuku, ekonomi ve sosyal hayata uygun olarak çevrenin korunması için önemli bir araçtır. Bu, insanlığın ve geri kalan biyofiziksel ya da doğal çevrenin etkileşimini düzenlemek için çok geniş bir şekilde işleyen karmaşık ve birbiriyle iç içe tüzük, genel hukuk, anlaşma, sözleşme, yönetmelik ve politikaların bütünüdür. Çevrenin korunmasına ilişkin tüm yasal düzenlemelerin amacı, insan faaliyetlerinin, doğal çevre ve insanlar üzerine etkilerinin azaltılması ya da en aza indirilmesidir.

Diğer alanlar içinde, çevresel hukukun uğraşmak zorunda olduğu en önemli alanlar şu şekildedir: hava kalitesi, su kalitesi, küresel iklim değişikliği, tarım, biyo çeşitlilik, türlerin korunması, böcek ilaçları ve tehlikeli kimyasallar, atık yönetimi, kirlenmiş toprağın iyileştirilmesi ve sürdürülebilir kalkınma.

Çevre hukuku, bilimsel ekoloji, doğaya karşı olan sorumluluk ve sürdürülebilirlik kavramı gibi çevreciliğin ilkelerinden etkilenmektedir. Çevre koruma bir kamu ve devlet hedefi olduğu sürece, çeşitli çevresel politik ilkeye dayanacaktır.

Hukuk normları ya da kuralları genel ve özel çevre yönetmelikleri olarak ayrılabilir. Çevrenin korunması için olan genel yönetmelikler, özel bir alana atanmamıştır, ancak tüm sektörlerde uygulanabilirdir. Çevre koruma için olan özel yönetmelikler ise korunan nesneye ya da önlemin türüne göre farklılık göstermektedir. Korunan nesne için yasal yönelim şu şekilde olabilir:

• Farklı çevresel ortamların korunması için ortam ile ilgili yönelim (örn; toprak, su ve hava),
• Tehlikeli emisyonlara ya da maddelere karşı çevrenin korunması için nedensel yönelim,
• Hayvanların ve bitkilerin doğrudan korunması için önemli olan yönelim

Farklı tedbir türleriyle ilgili olarak, çevre hukuku aşağıdaki noktalarla ilişkili olabilir:

• İmkânlar (hava kirliliği kontrolü, radyasyondan koruma ya da enerji tasarrufu gibi bir işlevi yerine getirmek)
• Maddeler (tehlikeli kimyasallara karşı koruma, atıktan kaçınma ya da atık bertarafı)
• Alanlar (su kirlilik kontrolü, kırsal alanların korunması ya da toprağın korunması)

Çevre korumayla ilgili tüm konuların entegre bir şekilde ele alındığı bir çevresel kanun olmadığı için, farklı hukuk dalları, yasal çevre düzenlemelerinden etkilenmektedir: kamu hukuku, çevresel olarak tehlikeli hareketlerin cezalandırılabilir bir suç haline geldiği ceza hukuku (ya da çevresel ceza hukuku), ve ekolojik hasar tazminatı yetkisinin düzenlendiği medeni hukuk vb.

Çevre hukuku, çevre koruma hedeflerinin ulaşılabildiği ve çevresel politik şartnamelerin etkin bir şekilde uygulanabildiği sayısız aracı kapsamaktadır. Araç çeşitleri, özellikle aşağıdakileri kapsamaktadır:

• Çevre planlama aracı (öncelikle kaynakların korunması ya da ekolojik risklerin önlenmesi için)
• Davranışın doğrudan kontrolü için araçlar (öncü kişiler için çevreyle ilgili olan yasaklar, emirler ve bazı yükümlülükler)
• Davranışın dolaylı yoldan kontrolü için araçlar (öncü kişilerin çevreyle ilişkili motivasyonları üzerine etki)

Bu araçlar daha sonra ele alınacaktır. Ancak ilk olarak, herhangi bir ekolojik mevzuatın temelini oluşturan (ya da oluşturması gereken) ilkelere bakacağız; bu ilkeler, uluslararası çevre hukukunun, Avrupa Birliği çevre hukukunun ve genel olarak bütün ulusların çevre hukukunun her zaman başvurduğu düzenleyici ilkelerdir.

Politik-yasal yönetmeliğin gerekliliği üzerine kontrol soruları:

• Genel olarak, siyasal-yasal düzenleme ne için gereklidir?
• Çevre etiği, çevre politikalarına ve hukukuna ne katkıda bulunabilir?
• Çevre hukukunun özellikle ne için gerekli olduğunu örneklerle tartışınız.
• Çevre hukuku, çevre korumanın hangi alanlarına ya da konularına atanır?
• Çevre hukukunun en önemli amaçları ve araçları nelerdir?