3. Αξιολογηση των μολυσμενων χωρων

Η βιομηχανοποίηση και η εξόρυξη είναι ανάμεσα στις αιτίες για τη μόλυνση της φύσης σε όλο τον κόσμο. Στο περιβάλλον (το έδαφος, τα ύδατα και τον αέρα) καθημερινά εκπέμπονται μεγάλες ποσότητες (πάνω από 450 εκ. κιλά ) τοξικών αποβλήτων (που περιέχουν βαρέα μέταλλα). Αυτοί οι ρύποι προξενούν οικολογικό πρόβλημα για όλους τους ζωντανούς οργανισμούς. Η απολύμανση της μολυσμένης φύσης αποτελεί σημαντικό θέμα κατά την διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας. Στις ανεπτυγμένες χώρες καταβάλλονται μεγάλες προσπάθειες για την ανάπτυξη μεθόδων εξυγίανσης.

Για αυτό ιδιαίτερης σημασίας είναι να πραγματοποιηθεί μια εκτίμηση και αξιολόγηση των μολυσμένων χώρων με σκοπό:

• τον καθορισμό της συγκέντρωσης και της κατανομής των αντίστοιχων βλαβερών ουσιών·

• τον καθορισμό του βαθμού εξυγίανσης του χώρου (οριοθέτηση), βάσει του οποίου επιλέγεται κατάλληλη μέθοδος εξυγίανσης·

• την εκτίμηση του κινδύνου για το περιβάλλον και για την υγεία των ανθρώπων ως συνέπεια της μόλυνσης.

Άλλα ερωτήματα, στα οποία πρέπει να δοθεί απάντηση κατά την αξιολόγηση και εκτίμηση είναι:

• Ποια είναι η πηγή των ρυπαντών;

• Ποιο είναι το είδος των ρυπαντών και υπό ποια φυσική μορφή εντοπίζονται;

• Το βαθμό μόλυνσης σε έκταση και σε βάθος.

• Αν οι ρυπαντές χαρακτηρίζονται από κινητικότητα ή όχι;

• Αν κινούνται, ποια είναι οι σημαντικότερα κανάλια την κίνησής τους.

• Εντοπισμός των εν δυνάμει αποδεκτών της μόλυνσης.

Πρέπει να επιλεγεί κατάλληλη μέθοδος εξυγίανσης ανάλογα με το βαθμό της τοξικότητας των ρυπαντών και τον κίνδυνο που παρουσιάζουν για το περιβάλλον. Η εξυγίανση δεν έχει για σκοπό τον πλήρη καθαρισμό. Η έμφαση τίθεται στον περιορισμό της μόλυνσης σε επίπεδα, σημαντικά χαμηλότερα από τα επιτρεπόμενα όρια τοξικότητας. Η βιωσιμότητα των μεθόδων εξυγίανσης είναι εξαιρετικά σημαντική για την αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων με σκοπό την αποφυγή μελλοντικών προβλημάτων.

Η επιλογή κατάλληλων μεθόδων εξυγίανσης περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

Εντοπισμός κενών στις διαθέσιμες πληροφορίες. Πρέπει να ερευνηθεί αν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για την πραγματοποίηση ικανοποιητικής αξιολόγησης του κινδύνου με το απαραίτητο βαθμό αξιοπιστίας. Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν, είναι απαραίτητο να διατυπωθούν στόχοι για περαιτέρω μελέτη.

Ασφάλεια του χώρου. Η εν δυνάμει επικίνδυνη φύση ορισμένου χώρου απαιτεί προσοχή ακόμη από την αρχή με σκοπό τον καθορισμό των μέτρων ασφαλείας, απαραίτητων για την προστασία του προσωπικού και του περιβάλλοντος.

Φύση της έρευνας. Ύστερα από την στοχοθέτηση της συμπληρωματικής μελέτης, πρέπει να ληφθεί απόφαση για τη φύση της απαραίτητης έρευνας, έτσι ώστε να προμηθεύσει τα απαιτούμενα στοιχεία.

Σημεία και βάθος της δειγματοληψίας. Πρέπει να καθοριστούν τα σημεία και το βάθος, από όπου θα ληφθούν τα δείγματα, καθώς και ο απαραίτητος αριθμός τέτοιων σημείων.

Χημικές αναλύσεις. Ποιες αναλύσεις θα πραγματοποιηθούν στα δείγματα κατά την έρευνα αποφασίζεται ύστερα από εξερεύνηση της ιστορίας του χώρου και επί τόπου εξέταση των συνθηκών.

Μέθοδοι δειγματοληψίας. Πρέπει να σχεδιαστούν προσεκτικά οι μέθοδοι λήψης, αποθήκευσης και μεταφοράς των δειγμάτων στο χημικό εργαστήριο.

Οι εμπειρογνώμονες και τα αρμόδια πρόσωπα συχνά αντιμετωπίζουν τεράστιες δυσκολίες κατά τη λήψη απόφασης για το ποια τεχνολογία καθαρισμού θα ήταν φθηνότερη και ταυτόχρονα ικανή να πετύχει τους προβλεπόμενους στόχους. Η τιμή είναι παράγοντας-κλειδί κατά την επιλογή συστήματος εξυγίανσης, γιατί η εξασφάλιση των πόρων αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, το οποίο απαιτεί μια καινοτόμα εφαρμογή των τεχνολογιών στην αντιμετώπιση της μόλυνσης. Σε αρκετές περιπτώσεις μόνο μια μέθοδος εξυγίανσης δεν αρκεί για τον ικανοποιητικό καθαρισμό του εδάφους και/ή των υπόγειων υδάτων σε ορισμένο χώρο μέσα στα επιτρεπόμενα όρια.

Οι μέθοδοι καθαρισμού που εφαρμόζονται αυτή τη στιγμή περιλαμβάνουν κυρίως συμβατικές τεχνολογίες εξυγίανσης. Η πρόοδος στον τομέα των βιοεπιστημών και των βιοτεχνολογιών επιτρέπει ωστόσο την ανάπτυξη νέων βιώσιμων μεθόδων εξυγίανσης με υψηλή αποτελεσματικότητα, οι οποίες χρησιμοποιούν βιολογικούς πράκτορες (βιοεξυγίανση) για τον καθαρισμό του περιβάλλον και τη διατήρηση υγιούς οικολογικής ισορροπίας. Οι προσδοκίες από το προσεχές μέλλον είναι οι περισσότερες συμβατικές μέθοδοι καθαρισμού του περιβάλλοντος να αντικατασταθούν από βιώσιμες τεχνολογίες βιοεξυγίανσης. Η βιοεξυγίανση διαθέτει σειρά πλεονεκτημάτων όπως μακροπρόθεσμη δράση, χαμηλό κόστος (κατά 60–90% χαμηλότερο σε σχέση με τις άλλες μεθόδους), χαμηλά έξοδα συντήρησης, καλύτερη εμφάνιση, ικανότητα να επηρεάσει και τις ζώνες – πηγές, συντόμευση του απαραίτητου για τον καθαρισμό χρόνου και πλήρης αποδόμηση του ρυπαντή.