1.1 Ορολογία στον τομέα της εξυγίανσης

Ρύπανση είναι η εκπομπή ορισμένης τοξικής ή ρυπαντικής ουσίας,για την οποία υπάρχει πιθανότητα να επηρεάσει δυσμενώς το φυσικό περιβάλλον ή τα ζωντανά όντα. Ο ρυπαντής καθιστά ορισμένη περιοχή ή ουσία (όπως το νερό, τον αέρα ή την τροφή) ακατάλληλη προς χρήση. Η εξυγίανση αποκαθιστά τον μολυσμένο χώρο, επαναφέροντάς τον στην φυσική του κατάσταση. Ως εξυγίανση του περιβάλλοντος νοείται η απομάκρυνση της ρύπανσης ή των ρυπαντών από τα χώματα, τα ύδατα (τόσο τα υπόγεια, όσο και τα επιφανειακά ) και τον αέρα. Τα απόβλητα προϊόντα απομακρύνονται με σκοπό τόσο την προστασία της υγείας του ανθρώπου, όσο και την αποκατάσταση του περιβάλλοντος. Οι καθαρισμένες περιοχές μπορούν να χρησιμοποιούνται και για αστική ανάπτυξη. Η εξυγίανση του περιβάλλοντος υπόκειται σε αυστηρές ρυθμίσεις και είναι αντικείμενο σειράς νομικών διατάξεων που έχουν να κάνουν κυρίως με την αξιολόγηση της υγείας του ανθρώπου και των ρίσκων για το περιβάλλον. Τα σχέδια εξυγίανσης κυμαίνονται από ακριβά σχέδια μεγάλης κλίμακας, κατά τα οποία καταβάλλονται τεράστιες προσπάθειες για τον καθαρισμό των ρυπασμένων εδαφών, μέχρι και μικρότερα σχέδια με πιο περιορισμένο προϋπολογισμό, όπως για παράδειγμα για τον καθαρισμό διαρροής πετρελαίου ύστερα από τροχαίο ατύχημα. Τα σχέδια εξυγίανσης αρχίζουν συνήθως με αξιολόγηση της κατάστασης του εν λόγω χώρου, ώστε να καθοριστούν οι απαραίτητες δαπάνες και οι πιο κατάλληλες για τη συγκεκριμένη περίπτωση τεχνολογίες.

Εξυγίανση διεξάγεται σε διάφορα στοιχεία του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων των εδαφών (επιφανειακό στρώμα, υπέδαφος και ιζήματα), των υδάτων (υπόγεια και επιφανειακά) και του αέρα. Η ρύπανση των εδαφών μπορεί να είναι αποτέλεσμα χημικών διαρροών, της βιομηχανίας ή της χρήσης ορισμένων λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων. Αυτή προκαλείται από πολλούς από τους παράγοντες που οδηγούν και στην ρύπανση των υπόγειων υδάτων. Η ρύπανση των υδάτων μπορεί να είναι συνέπεια βιομηχανικών δραστηριοτήτων (εξορύξεις ή γεώτρηση για την ανεύρεση ή την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου) ή εκπομπής ρύπων άμεσα στα ύδατα ή ως αποτέλεσμα απόπλυσης δια του εδάφους. Σε ρύπανση του αέρα μπορεί να οδηγήσει κάθε ουσία που εκπέμπεται στην ατμόσφαιρα ως αποτέλεσμα της δραστηριότητας του ανθρώπου (αέρια θερμοκηπίου όπως διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), μεθάνιο, διοξείδιο του θείου (SO₂) και χλωροφθοράνθρακες) ή από φυσικές πηγές (δασικές πυρκαγιές, ηφαιστειακές εκρήξεις, αιολική αποσάθρωση, διασπορά γύρης, εξάτμιση οργανικών ενώσεων και φυσική ραδιενέργεια).

Η εξυγίανση των εδαφών έχει να κάνει με στρατηγικές που εφαρμόζονται για τον καθαρισμό και την αποκατάσταση των εδαφών. Η εξυγίανση των υδάτων είναι η διαδικασία απομάκρυνσης ρύπων από τα ύδατα. Σε πολλές περιπτώσεις τα εδάφη και τα υπόγεια ύδατα μολύνονται από την ίδια πηγή (χημικές διαρροές, βιομηχανικές δραστηριότητες και χρήση ορισμένων λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων) και η εξυγίανσή τους πρέπει να γίνει παράλληλα. Η εξυγίανση του αέρα είναι η διαδικασία απομάκρυνσης των παρόντων στον αέρα ρύπων.

Η υφιστάμενες τεχνολογίες εξυγίανσης μολυσμένου περιβάλλοντος διαιρούνται σε δυο βασικές ομάδες – in situ και ex situ. Οι τεχνολογίες in situ περιλαμβάνουν την επεξεργασία του μολυσμένου υλικού άμεσα επί τόπου. Οι τεχνολογίες ex situ αποτελούν μια μορφή εξυγίανσης, κατά την οποία ο ρυπαντής απομακρύνεται από την αρχική του τοποθεσία και καθαρίζεται στον ίδιο χώρο ή εκτός της περιοχής. Υπάρχουν διάφορες τεχνολογίες εξυγίανσης, οι οποίες χρησιμοποιούνται για την απομάκρυνση των ρύπων από το περιβάλλον. Οι μέθοδοι που εφαρμόζονται στην εκάστοτε περίπτωση καθορίζονται από το είδος και το βαθμό της ρύπανσης, καθώς και από τις ιδιαιτερότητες του ίδιου του χώρου. Υπάρχουν πολλές και ποικίλες μέθοδοι εξυγίανσης που συνεχώς εμπλουτίζονται με όλο και περισσότερες νέες τεχνολογίες.